به گزارش خط رند ۹۱۲ به نقل از مهر، بامداد امروز از دو محصول راهبردی در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی با عنوان «کاتالیست شیفت دما بالای بدون کروم» و «کاتالیست شیفت دما متوسط» در شرکت دانش بنیان توسعه صنایع نفت و گاز سرو پرده برداری شد.
این دو محصول حاصل تمرکز بر یکی از نیازهای مهم صنعت گاز و فرآیندهای تولید هیدروژن و گاز سنتز است؛ جایی که کاتالیست نقش مستقیمی در تبدیل مونوکسیدکربن و تنظیم ترکیب گاز برای مراحل بعدی پروسه دارد.
در پروسه Water-Gas Shift، مونوکسیدکربن موجود در گاز با بخار آب واکنش داده و به هیدروژن و دی اکسیدکربن تبدیل می شود. به این ترتیب، ضمن کاهش CO، مقدار هیدروژن مورد نیاز پروسه افزایش می یابد. کاتالیست های شیفت دما بالا و متوسط، بسته به طراحی پروسه و شرایط عملیاتی، در واحدهای تولید هیدروژن، آمونیاک، متانول، گاز سنتز و برخی فرآیندهای پالایشگاهی و پتروشیمیایی مورد استفاده قرار می گیرند.
ازاین رو کیفیت و عملکرد این کاتالیست ها تنها یک مبحث آزمایشگاهی نیست؛ بلکه مستقیماً با راندمان فرایند، مصرف انرژی، کیفیت گاز خروجی، پایداری عملیاتی و هزینه تمام شده محصول نهائی ارتباط دارد.
اهمیت کاتالیست شیفت دمای بالای بدون کروم
یکی از خصوصیت های مهم محصول نخست، حذف کروم از فرمولاسیون کاتالیست شیفت دما بالا است. در نسل های متداول کاتالیست های HTS، ترکیبات مبتنی بر آهن و اکسیدهای تقویت کننده مورد استفاده قرار می گیرند و در تعدادی فرمولاسیون های سنتی، کروم هم بعنوان پروموتر حضور دارد. توسعه یک کاتالیست HTS بدون کروم، از نظر فناوری کاتالیست اهمیت ویژه ای دارد؛ چونکه امکان حرکت به سوی فرمولاسیون هایی با ریسک زیست محیطی کمتر، مدیریت ساده تر مواد مصرف شده و کاهش وابستگی به ترکیبات کروم دار را فراهم می آورد.
البته ارزیابی نهائی هر کاتالیست باید برمبنای داده های عملکردی حقیقی شامل فعالیت، پایداری، افت فشار، مقاومت مکانیکی، رفتار حرارتی و عملکرد در شرایط صنعتی صورت گیرد.
دستاورد دوم؛ کاتالیست شیفت دما متوسط
محصول دوم، کاتالیست شیفت دما متوسط است که برای شرایطی طراحی شده که کنترل دقیق میزان CO و افزایش راندمان تبدیل در محدوده دمایی میانی اهمیت دارد. توسعه هم زمان این دو کاتالیست به صنعت اجازه می دهد قسمتی از زنجیره فناوری کاتالیستی واحدهای تولید گاز سنتز و هیدروژن را با اتکا به دانش و توان ساخت داخل تأمین کند.
صرفه جویی ارزی؛ فراتر از جایگزینی یک محصول وارداتی
اهمیت اقتصادی این موفقیت فقط در قیمت خرید خود کاتالیست خلاصه نمی گردد. هر واحد صنعتی که از یک کاتالیست بومی با عملکرد قابل قبول استفاده می نماید، علاوه بر کاهش احتیاج به واردات، می تواند از مزایایی همچون کاهش هزینه های تامین، کوتاه شدن زنجیره تامین، کاهش ریسک تحریم و محدودیت های وارداتی، دسترسی سریع تر به خدمات فنی و امکان تأمین قطعات و شارژهای جایگزین بهره مند شود.
از جانب دیگر، در کاتالیست هایی که در مقیاس چندین تن در واحدهای صنعتی مصرف می شوند، بومی سازی می تواند در طول عمر واحد، ارزش اقتصادی قابل توجهی بوجود آورد. ازاین رو این پروژه را باید قسمتی از یک زنجیره بزرگ تر یعنی بومی سازی دانش، مواد اولیه، پروسه ساخت، کنترل کیفیت و خدمات فنی کاتالیست دانست.
امروز کاتالیست ها از مهم ترین اجزای راهبردی صنایع نفت، گاز و پتروشیمی محسوب می شوند. توقف یا محدودیت تأمین یک کاتالیست خاص می تواند در تعدادی واحدها به کاهش ظرفیت تولید یا رشد هزینه های عملیاتی منجر شود. ازاین رو توسعه کاتالیست های داخلی فقط یک پروژه تحقیقاتی نیست؛ بلکه قسمتی از امنیت زنجیره تأمین صنعت بحساب می آید.
در این پروژه سعی شده تا دانش طراحی و ساخت کاتالیست از مرحله آزمایشگاهی به سوی محصول صنعتی قابل اتکا حرکت داده شود؛ محصولی که بتواند در کنار تأمین نیاز داخلی، در آینده ظرفیت حضور در بازارهای منطقه ای را هم داشته باشد.
بهبود عملکرد پروسه و کاهش اثرات زیست محیطی
توسعه کاتالیست های جدید باید هم زمان دو هدف را دنبال کند: بهبود عملکرد پروسه و کاهش اثرات زیست محیطی. کاهش یا حذف ترکیبات کروم دار در کاتالیست HTS می تواند از نظر مدیریت مواد اولیه، تولید، حمل و نقل و در نهایت مدیریت کاتالیست مصرف شده، یک گام مثبت باشد. از طرف دیگر، افزایش راندمان واکنش شیفت می تواند به بهینه تر شدن پروسه تولید هیدروژن و گاز سنتز کمک نماید و در صورت دستیافتن به عملکرد مطلوب صنعتی، زمینه کاهش مصرف انرژی و کاهش شدت انتشار آلاینده ها به ازای واحد محصول را فراهم آورد.
بومی سازی کاتالیست ها و تقویت اقتصاد ملی
شاید در نگاه اول کاتالیست یک محصول کاملا صنعتی به نظر برسد و ارتباط آن با زندگی مردم چندان آشکار نباشد؛ اما حقیقت این است که خیلی از محصولات مورد استفاده مردم، از زنجیره های صنعتی وابسته به کاتالیست عبور می کنند. هیدروژن، آمونیاک، متانول و خیلی از مواد شیمیایی پایه، در زنجیره تولید صنایع مختلف حضور دارند. ازاین رو هر اقدامی که سبب کاهش هزینه تولید، افزایش پایداری واحدهای صنعتی، کاهش وابستگی خارجی و افزایش امنیت تأمین محصولات راهبردی شود، در نهایت می تواند به تقویت اقتصاد ملی و کاهش هزینه های زنجیره تولید منجر شود.
کاتالیست شاید در حجم یک واحد صنعتی سهم کوچکی داشته باشد، اما در عملکرد همان واحد، نقشی بسیار بزرگ ایفا می کند. امروز با رونمایی از کاتالیست شیفت دما بالای بدون کروم و کاتالیست شیفت دما متوسط، یک گام دیگر در راه خودکفایی فناورانه، کاهش وابستگی ارزی، پیشرفت بهره وری و گسترش فناوری های پاک تر در صنعت کشور برداشته شده است.
این محصولات را میتوان نمونه ای از پیوند موفق دانش تخصصی، پژوهش و توسعه و نیاز حقیقی صنعت دانست؛ مسیری که ادامه آن می تواند کشور را در عرصه کاتالیست های پیشرفته، نه تنها خودکفا، بلکه در آینده به یک بازیگر منطقه ای تبدیل کند.
به طور خلاصه، این دو محصول حاصل تمرکز بر یکی از نیازهای مهم صنعت گاز و فرآیندهای تولید هیدروژن و گاز سنتز است؛ جایی که کاتالیست نقش مستقیمی در تبدیل مونوکسیدکربن و تنظیم ترکیب گاز برای مراحل بعدی فرایند دارد. از طرف دیگر، در کاتالیست هایی که در مقیاس چندین تن در واحدهای صنعتی مصرف می شوند، بومی سازی می تواند در طول عمر واحد، ارزش اقتصادی قابل توجهی بوجود آورد. کاتالیست شاید در حجم یک واحد صنعتی سهم کوچکی داشته باشد، اما در عملکرد همان واحد، نقشی بسیار بزرگ ایفا می کند.
Leave a Reply